Hành trình nhìn con yêu thốt lên những tiếng “bố”, “mẹ”, “bà” đầu đời luôn là những khoảnh khắc xúc động và thiêng liêng nhất đối với những người làm cha làm mẹ. Các bé có khả năng lắng nghe và nhận biết âm thanh ngay từ khi còn trong bụng mẹ và việc được tiếp xúc nhiều với ngôn ngữ chính là “chìa khóa” giúp bé sớm biết nói. Tuy nhiên, trong quá trình nuôi dưỡng và chăm sóc con, đôi khi vì quá yêu chiều hoặc quá hào hứng, cha mẹ có thể vô tình mắc phải những sai lầm làm chậm quá trình phát triển ngôn ngữ của con.
Trong bài viết này, cha mẹ hãy cùng BrainCare điểm lại 6 sai lầm thường gặp khi dạy trẻ tập nói để biết và tránh mắc phải nhé!
Lặp lại lỗi phát âm sai của bé
Khi mới tập nói, việc các bé phát âm ngọng nghịu, chưa rõ chữ là điều hết sức tự nhiên. Những âm thanh như “đi tơi” thay vì “đi chơi”, hay “măm măm” thay vì “ăn cơm” thường nghe rất ngộ nghĩnh và đáng yêu. Chính vì thế, nhiều người lớn thường cố tình lặp lại lời nói của bé một cách thích thú để trêu đùa. Tuy nhiên, cha mẹ cần hiểu rằng trẻ nhỏ học nói chủ yếu bằng cách mô phỏng. Nếu cha mẹ lặp lại lỗi sai, trẻ sẽ mặc định đó là cách phát âm đúng và được khuyến khích. Việc này nếu kéo dài sẽ trở thành thói quen không tốt, khiến bé ngày càng nói ngọng hơn và việc sửa lỗi sau này sẽ cực kỳ khó khăn.
Cha mẹ hãy luôn là “từ điển chuẩn” của con, anh chị nhé. Cha mẹ hãy phát âm thật chính xác, chậm rãi và nhẹ nhàng để con có thể nghe và nhại lại. Khi con nói sai, cha mẹ chỉ cần kiên nhẫn nhắc lại từ đúng nhiều lần để bé lắng nghe và tự điều chỉnh theo một cách tự nhiên.
Làm giúp con ngay cả khi con chưa yêu cầu
Một lỗi rất phổ biến ở các gia đình là việc người lớn làm giúp/lấy đồ cho con ngay cả khi con chưa yêu cầu. Chỉ cần thấy con đưa tay chỉ bình nước, ngay lập tức người lớn đã lấy nước cho trẻ uống. Việc đoán biết đúng ý muốn của con vô tình đã tước mất cơ hội được nói ra nhu cầu của trẻ. Ngôn ngữ cũng phát triển từ nhu cầu biểu đạt. Nếu mọi mong muốn đều được đáp ứng mà không cần tới nỗ lực nói, bé sẽ trở nên lười suy nghĩ và không chịu tìm cách giao tiếp bằng lời nói.
Thay vì làm giúp/lấy đồ cho con, cha mẹ hãy chậm lại một nhịp, thúc đẩy con nói: “Con muốn lấy nước đúng không? Và nhắc lại “uống nước”. Việc động viên bé phát ra âm thanh chính là cách giúp não bộ con rèn luyện khả năng sử dụng ngôn ngữ để nói ra nhu cầu của mình.
Dạy bé nói từ “người lớn”
Nhiều gia đình vô tư dạy bé những từ lóng, những câu nói của người lớn hoặc từ ngữ không hay vì thấy bé bắt chước lại trông rất hài hước. Họ cho rằng con còn nhỏ chưa biết gì, sau này lớn uốn nắn lại cũng không sao. Thực chất, những tiếng nói đầu đời là cột mốc quan trọng để mở rộng kỹ năng giao tiếp sau này và mọi từ ngữ bé học được đều sẽ được in sâu vào trí nhớ. Những từ không phù hợp mà bé học thuộc được thì sẽ khó sửa và ảnh hưởng đến cách con được nhìn nhận trong môi trường tập thể.
Mọi thành viên trong gia đình không nên vì quá “hào hứng” mà dạy bé nói một cách vô tội vạ. Hãy có sự chọn lọc từ ngữ thật tinh tế, hướng con đến những lời nói hay, ý đẹp ngay từ thuở ban đầu.
Ít giao tiếp cùng con
Ngôn ngữ không thể tự nảy mầm trong sự tĩnh lặng. Nhiều cha mẹ quá bận rộn nên thường để con chơi một mình hoặc xem tivi, điện thoại quá nhiều. Đối với trẻ, việc được trò chuyện trực tiếp với cha mẹ là điều tuyệt vời nhất để nuôi dưỡng cảm xúc và phát triển vốn từ. Màn hình tivi hay điện thoại chỉ là tương tác một chiều, trẻ chỉ nghe mà không có sự phản hồi, khiến trẻ không chủ động nói với cha mẹ và đây là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn tới tình trạng chậm nói ở nhiều trẻ em hiện nay.
Cha mẹ nên dành ít nhất 15-30 phút mỗi ngày để hoàn toàn tập trung để đọc sách hoặc trò chuyện cùng con thay vì để con làm bạn với Tivi hoặc điện thoại cha mẹ nhé.
Quá lạm dụng giáo cụ (thẻ hình, sách) mà thiếu trải nghiệm thực tế
Có nhiều trường hợp cha mẹ vì nôn nóng muốn con biết nhiều từ vựng nên dành hàng giờ cùng con “học thẻ” (flashcards) hoặc đọc sách tranh. Tuy nhiên, ngôn ngữ đối với trẻ nhỏ không chỉ là mặt chữ hay hình ảnh phẳng, mà là sự kết nối giữa âm thanh và trải nghiệm đa giác quan. Việc “nhốt” con trong nhà với đống giáo cụ vô tình biến việc học nói thành một quá trình nhàm chán, kém sinh động. Con có thể nhận diện được hình ảnh con mèo trên thẻ, nhưng lại lúng túng khi nhìn thấy, chạm vào chú mèo thật ngoài đời.
Cha mẹ nên đưa trẻ ra ngoài để tiếp xúc với thế giới thực. Thay vì chỉ chỉ vào hình con chim trong sách, hãy đưa con ra công viên, chỉ cho con thấy con chim đang bay, nghe tiếng chim hót và cảm nhận nhịp sống xung quanh. Vận động và quan sát thực tế chính là “chất xúc tác” mạnh mẽ giúp vốn từ của con sống động và ghi nhớ sâu sắc hơn.
Quên mất sự kiên nhẫn và nhịp điệu riêng của con
Sự nôn nóng của cha mẹ đôi khi biến những giờ tập nói thành những “buổi kiểm tra” căng thẳng bất đắc dĩ . Những câu hỏi dồn dập như: “Đây là cái gì? Nói đi con! Nói nào” vô tình tạo áp lực tâm lý lên trẻ. Khi trẻ cảm thấy việc trẻ nói sai sẽ bị cha mẹ quát mắng hay cười chê thì trẻ sẽ có xu hướng sợ, thu mình lại và ngại giao tiếp.
Cha mẹ hãy biến việc tập nói thành những trò chơi vui vẻ. Việc cùng con học nói có thể diễn ra bất cứ lúc nào: Khi ăn, khi đi chơi, khi tắm… Thay vì ra lệnh, hãy đặt câu hỏi gợi mở hoặc đơn giản là tường thuật lại những gì bạn và con đang cùng làm. Cha mẹ nên kiên nhẫn đợi con phản hồi, dù chỉ là một âm thanh nhỏ hay một cử chỉ, và luôn dành cho con những lời khen ngợi, động viên kịp thời để xây dựng sự tự tin cho con.
Lời nhắn từ BrainCare
Dạy con tập nói không chỉ là dạy con phát âm, mà là quá trình cha mẹ cùng con xây dựng những nhịp cầu kết nối với thế giới. Cha mẹ hãy là những người thầy, người cô kiên nhẫn nhất, dịu dàng nhất và cũng chuẩn mực nhất. Không vội vã, không ép buộc, hãy để ngôn ngữ của con nảy mầm từ tình yêu thương và những cuộc trò chuyện hạnh phúc mỗi ngày.
Nếu cha mẹ đang cảm thấy băn khoăn về quá trình phát triển ngôn ngữ của con, hoặc nhận thấy con có những dấu hiệu chậm nói, ngại giao tiếp, hãy để BrainCare với đội ngũ chuyên gia gồm các Tiến sĩ, Thạc sĩ Tâm lý Giáo dục giàu kinh nghiệm đồng hành cùng gia đình trong quá trình đánh giá sớm – can thiệp sớm – tư vấn phát triển toàn diện cho trẻ cha mẹ nhé!
Đánh giá sự phát triển cho trẻ tại BrainCare
Chúng tôi có đội ngũ chuyên gia tâm lý, bác sĩ nhiều năm kinh nghiệm đánh giá, tham vấn, trị liệu, chẩn đoán uy tín, mang đến lợi ích cho khách hàng.
BrainCare hướng tới trở thành một trong những đơn vị dẫn đầu về lĩnh vực đánh giá sự phát triển của trẻ em tại Việt Nam, làm thay đổi thói quen và nhận thức của người Việt Nam trong việc chú trọng sự phát triển của trẻ và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần thiết. BrainCare “Vì cộng đồng hạnh phúc hơn từng phút giây”.
Tin tức
Đăng ký tư vấn
Chúng tôi luôn sẵn lòng lắng nghe bạn, hãy sẻ chia với chúng tôi nhé!
