Theo nghiên cứu của Đại học Y tế Công cộng phối hợp cùng Bệnh viện Nhi Trung ương thực hiện vào năm 2017, cứ 130 trẻ thì có 1 trẻ có rối loạn phổ tự kỷ và tỉ lệ này có xu hướng tăng dần. Thực tế cho thấy, xu hướng trẻ có rối loạn phổ tự kỷ ( RLPTK) đang ngày một tăng lên đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc trang bị kiến thức nhận diện sớm cho các bậc phụ huynh. Cha mẹ hãy cùng BrainCare tìm hiểu về những dấu hiệu mà trẻ RLPTK gặp theo từng giai đoạn phát triển qua bài viết dưới đây nhé.
Nội dung chính
Giai đoạn từ 0 đến 12 tháng tuổi
Trong những tháng đầu đời, các biểu hiện của rối loạn phổ tự kỷ thường không rõ ràng và dễ bị nhầm lẫn với tính cách “ngoan” hoặc “hiền” của trẻ. Cha mẹ cần dành thời gian quan sát kỹ những phản ứng tự nhiên nhất của con:
Phản ứng với âm thanh và ánh sáng:Thông thường, trẻ sẽ giật mình hoặc quay đầu tìm kiếm nơi phát ra tiếng động lớn. Trẻ có RLPTK có thể không có phản ứng này. Đặc biệt, các biểu hiện về giác quan thường biểu hiện ở hai thái cực đối lập: trẻ có thể cực kỳ thờ ơ (không phản ứng với ánh sáng chói, tiếng động mạnh) hoặc ngược lại, trở nên nhạy cảm quá mức, dễ bị hoảng loạn, khó chịu với tiếng ồn và ánh sáng cường độ cao.
Biểu cảm gương mặt:Đây là giai đoạn trẻ bắt đầu có sự kết nối cảm xúc. Tuy nhiên, khi cha mẹ trêu đùa, nựng nịu hay làm trò vui, trẻ có RLPTK gương mặt thường ít biểu cảm, không mỉm cười đáp lại hay tương tác cảm xúc với người xung quanh.
Giao tiếp bằng mắt:Các chuyên gia tâm lý tại BrainCare nhấn mạnh đây là dấu hiệu nhận diện then chốt. Trẻ có RLPTK thường không chú ý đến ánh mắt người đối diện, có xu hướng né tránh ánh nhìn hoặc nhìn vô định vào khoảng không. Đáng chú ý, trẻ có RLPTK thường bộc lộ sự tập trung quá mức vào các đồ vật nào đó thay vì chú ý đến gương mặt của những người xung quanh. Sự thiếu hụt tương tác mắt này là rào cản lớn cho việc thiết lập kết nối xã hội sau này.
Giai đoạn từ 1 đến 2 tuổi
Đây là thời điểm trẻ bắt đầu khám phá thế giới xung quanh, các dấu hiệu của RLPTK ở giai đoạn này có thể dần bộc lộ rõ qua:
Sự phát triển ngôn ngữ:Thay vì bắt đầu gọi tên người thân như: baba, mama hoặc đòi hỏi những thứ mình muốn thì trẻ có RLPTK thường có sự phát triển ngôn ngữ chậm trễ hơn đáng kể. Trẻ có thể chỉ dừng lại ở việc bập bẹ những âm vô nghĩa hoặc nói những từ không có ý nghĩa rõ ràng.
Cách con chơi đùa:Con thường chọn chơi một mình trong góc riêng với những món đồ chơi yêu thích theo cách lặp đi lặp lại. Con không có nhu cầu tìm kiếm sự chú ý, không mời gọi cha mẹ hay bạn bè cùng chơi. Con dường như cảm thấy thoải mái trong thế giới riêng mình mà không cần có sự tương tác xã hội nào.
Hành vi chỉ trỏ:Thông thường, trẻ sẽ dùng ngón tay để chỉ vào những món đồ chơi hay con vật mà trẻ thích. Tuy nhiên, trẻ có RLPTK thường thiếu hụt hành vi này.
Giai đoạn từ 2 đến 3 tuổi
2-3 tuổi thường được coi là giai đoạn bùng nổ về nhận thức và ngôn ngữ. Đối với một đứa trẻ phát triển bình thường, đây là lúc con có thể nói được cụm từ, thậm chí là những câu dài phức tạp để được đáp ứng nhu cầu hoặc trò chuyện. Trẻ có rối loạn phổ tự kỷ (RLPTK) bộc lộ rõ ràng hơn với các dấu hiệu sau:
Hiện tượng thoái lui ngôn ngữ:Một dấu hiệu cảnh báo mà cha mẹ cần đặc biệt lưu tâm là sự biến mất của các kỹ năng đã từng đạt được. Có những trẻ trong khoảng 1 tuổi đã có thể bập bẹ nói được các từ đơn giản như “ba”, “bà”, “mẹ”… nhưng khi đến giai đoạn 2-3 tuổi lại không nói được nữa Sự thoái lui này là một chỉ báo quan trọng trong chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ.
Khó khăn trong diễn đạt:Trong khi bạn bè đã biết dùng lời nói để thể hiện nhu cầu, trẻ có RLPTK lại gặp rào cản lớn trong việc hiểu, diễn đạt mong muốn hoặc chậm trễ về ngôn ngữ. Khi muốn đi vệ sinh, khi đói hay khát, trẻ thường không thể gọi tên nhu cầu mà thay bằng tiếng khóc, sự cáu gắt hoặc các hành động bộc phát để giải tỏa ức chế.
Nhại lời:Trẻ có RLPTK có xu hướng lặp lại y hệt các câu nói, lời bài hát hoặc từ ngữ mà con nghe được từ tivi, điện thoại hoặc người khác nói mà không thực sự hiểu ý nghĩa. Những lời nói này thường xuất hiện một cách vô thức và không liên quan đến bối cảnh hay nội dung cuộc trò chuyện đang diễn ra.
Thiếu hụt kỹ năng chơi tưởng tượng:Nhiều trẻ có RLPTK gặp khó khăn khi tham gia vào các trò chơi đóng vai như giả vờ nấu ăn, gia đình, làm bác sĩ hay chăm sóc búp bê. Việc thiếu đi khả năng liên kết và mô phỏng các hoạt động thực tế khiến con gặp khó khăn trong việc hiểu và xử lý các tình huống xã hội này.
Phát hiện sớm các dấu hiệu của rối loạn phổ tự kỷ và đưa trẻ đi đánh giá chuyên sâu sớm, can thiệp sớm là chìa khóa mở ra cánh cửa tương lai cho trẻ. Các chuyên gia tại BrainCare đặc biệt nhấn mạnh: Giai đoạn từ 0-3 tuổi chính là “thời điểm vàng” để can thiệp. Việc hỗ trợ kịp thời trong giai đoạn não bộ đang phát triển mạnh mẽ này sẽ giúp trẻ tiến bộ tốt nhất và tạo nền tảng vững chắc để con hòa nhập xã hội thuận lợi hơn. Vậy khi bước vào độ tuổi đi học và lớn hơn, con sẽ gặp phải những rào cản cụ thể nào khác? Cha mẹ cần lưu ý điều gì để con hòa nhập tốt hơn với bạn bè? Cha mẹ hãy đón chờ những thông tin chi tiết về các giai đoạn tiếp theo trong Phần 2 của bài viết nhé.Đánh giá sự phát triển cho trẻ tại BrainCare
Chúng tôi có đội ngũ chuyên gia tâm lý, bác sĩ nhiều năm kinh nghiệm đánh giá, tham vấn, trị liệu, chẩn đoán uy tín, mang đến lợi ích cho khách hàng.
BrainCare hướng tới trở thành một trong những đơn vị dẫn đầu về lĩnh vực đánh giá sự phát triển của trẻ em tại Việt Nam, làm thay đổi thói quen và nhận thức của người Việt Nam trong việc chú trọng sự phát triển của trẻ và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần thiết. BrainCare “Vì cộng đồng hạnh phúc hơn từng phút giây”.
Tin tức
Đăng ký tư vấn
Chúng tôi luôn sẵn lòng lắng nghe bạn, hãy sẻ chia với chúng tôi nhé!
