Trên hành trình đồng hành cùng trẻ có rối loạn phổ tự kỷ (viết tắt là trẻ có RLPTK), có lẽ khoảnh khắc khiến nhiều phụ huynh hụt hẫng nhất là khi muốn kết nối với con qua ánh nhìn, nhưng con lại thường hướng sự chú ý đi nơi khác. Cũng đôi khi, cha mẹ thấy con không nhìn thẳng vào đồ vật mà lại chọn cách nghiêng đầu, liếc mắt nhìn một cách rất lạ lùng. Trước hành vi ấy, nhiều gia đình lo lắng con bị tật về mắt, thậm chí là nghĩ con đang “liếc” người lớn, tỏ thái độ không hợp tác. Thế nhưng, sự thật đằng sau những ánh nhìn nghiêng ấy là cách con đang nỗ lực xử lý thông tin để bản thân cảm thấy dễ chịu hơn. Trong bài viết này, Viện Tâm lý Giáo dục BrainCare sẽ giúp phụ huynh lý giải vì sao trẻ có RLPTK lại thường không giao tiếp mắt và hay nhìn nghiêng.
Ánh mắt đôi khi gây ra tình trạng "quá tải" cho trẻ có rối loạn phổ tự kỷ
Cha mẹ biết không, khuôn mặt người là thứ thay đổi liên tục và cực kỳ khó đoán. Khi cha mẹ nhìn con, đôi mắt cha mẹ chớp, miệng cha mẹ cử động khi nói, lông mày nhướng lên khi cười… Đối với trẻ có RLPTK, việc phải tiếp nhận và hiểu hết bấy nhiêu thay đổi trên gương mặt cha mẹ là một việc quá sức với con.
Nhiều trẻ cảm thấy ánh nhìn trực diện mang lại cảm giác quá mạnh, giống như việc mình phải nhìn vào một luồng sáng chói vậy. Để bản thân không bị mệt mỏi hay choáng ngợp, con chọn cách quay đi. Đây không phải là con thiếu tình cảm, bướng bỉnh hay không yêu cha mẹ, mà là con đang tự chọn một góc nhìn khác khiến con thấy an toàn và dễ chịu hơn mà thôi.
Giải mã thói quen nhìn nghiêng của con
Tại sao con không nhìn thẳng mà lại nhìn nghiêng? Thực ra mắt con hoàn toàn bình thường, chỉ là cách não bộ con chọn vùng nhìn có chút khác biệt. Mắt chúng ta có hai vùng nhìn: vùng nhìn thẳng (nhìn rõ chi tiết) và vùng nhìn bằng góc mắt (nhìn bao quát).
Ở nhiều trẻ, vùng nhìn thẳng khiến con thấy mọi thứ quá rực rỡ hoặc quá lộn xộn, gây ra sự khó chịu căng thẳng. Khi nhìn bằng góc mắt (nhìn nghiêng), con vẫn quan sát được sự vật, vẫn thấy được chuyển động nhưng ở một mức độ nhẹ nhàng hơn cho não bộ. Vì vậy, cha mẹ sẽ thường thấy con nghiêng đầu khi xem tivi, hay liếc mắt khi nhìn một chiếc ô tô đồ chơi. Con vẫn đang quan sát rất kỹ, chỉ là con chọn góc nhìn mà con thấy thoải mái nhất để không bị mệt thôi.
Sự không nhìn vào mắt cha mẹ không phải vì con né tránh
Với các bé có RLPTK khoảng 2 tuổi, việc không nhìn mắt chủ yếu đến từ việc con chưa nhận thấy ánh mắt là thứ quan trọng cần phải chú ý. Trong thế giới của con, một chiếc bánh xe đang xoay, một dòng nước đang chảy hay một vệt sáng trên tường có thể chứa đựng những quy luật rõ ràng và hấp dẫn hơn là ánh mắt.
Con không nhìn mắt không phải vì con “ghét” hay né tránh cha mẹ, mà đơn giản là con đang bận tâm đến những thứ khác mà con thấy thú vị hơn. Đây là một đặc điểm về hệ thần kinh, không phải là vấn đề về thái độ hay tính cách bướng bỉnh của con.
Con đang "chống đỡ" để tồn tại giữa thế giới quá ồn ào
Cha mẹ hãy để ý, những khi con nhìn nghiêng hay né tránh ánh mắt nhiều nhất thường là lúc môi trường xung quanh có quá nhiều thứ gây nhiễu. Ví dụ như khi nhà đang bật tivi to, có tiếng em bé khóc, hay đèn trong phòng quá sáng. Lúc đó, con phải dùng toàn bộ năng lượng của mình để chịu đựng những kích thích (tiếng ồn và ánh sáng) dồn dập đó nên chẳng thể nào phản hồi cha mẹ.
Trong trường hợp này, con đang bị quá tải càng giác và nếu cha mẹ lại ép con phải nhìn thẳng vào mình, vô tình cha mẹ đang gây áp lực quá mức lên con, khiến con dễ bị căng thẳng và thu mình hơn nữa.
Thay đổi góc nhìn để thấu hiểu con hơn
Theo các chuyên gia Giáo dục Đặc biệt tại Viện Tâm lý Giáo dục BrainCare, sự thấu hiểu và cảm thông của cha mẹ chính là liều thuốc tốt nhất dành cho con. Thay vì sốt ruột hỏi tại sao con không nhìn mình, cha mẹ hãy thử chậm lại một nhịp, quan sát xem môi trường quanh con có đang quá ồn, quá sáng hay con có đang mệt sau một ngày dài không. Khi con cảm thấy an toàn và thoải mái, con mới có thể bắt đầu mở lòng để kết nối. Hiểu đúng về những khó khăn mà hệ thần kinh của con đang gặp phải sẽ giúp cha mẹ bớt đi những lo âu, bớt đi những lần cáu gắt không đáng có. Thực tế cũng đã chứng mình: Rất nhiều gia đình nhận thấy từ khi ngừng ép con phải nhìn thẳng và bắt đầu học cách tạo ra một không gian ít kích thích cho con, con lại tự nhiên bắt đầu tìm kiếm ánh nhìn của cha mẹ nhiều hơn. Con chỉ cần thời gian và sự kiên nhẫn không áp lực từ phía gia đình mà thôi.
Cha mẹ đang bế tắc vì con gọi mãi không quay đầu, nhìn mắt mãi con vẫn tránh né dù đã can thiệp nhiều nơi? Hãy để đội ngũ chuyên gia tại BrainCare đồng hành cùng cha mẹ, giúp cha mẹ đánh giá chính xác tình trạng của con và xây dựng lộ trình can thiệp phù hợp, giúp con tiến bộ và có tương lai tươi sáng hơn .
Đánh giá sự phát triển cho trẻ tại BrainCare
Chúng tôi có đội ngũ chuyên gia tâm lý, bác sĩ nhiều năm kinh nghiệm đánh giá, tham vấn, trị liệu, chẩn đoán uy tín, mang đến lợi ích cho khách hàng.
BrainCare hướng tới trở thành một trong những đơn vị dẫn đầu về lĩnh vực đánh giá sự phát triển của trẻ em tại Việt Nam, làm thay đổi thói quen và nhận thức của người Việt Nam trong việc chú trọng sự phát triển của trẻ và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần thiết. BrainCare “Vì cộng đồng hạnh phúc hơn từng phút giây”.
Tin tức
Đăng ký tư vấn
Chúng tôi luôn sẵn lòng lắng nghe bạn, hãy sẻ chia với chúng tôi nhé!
