Các mốc phát triển vận động tinh ở trẻ – Cha mẹ đã biết?

 Cha mẹ thân mến, trong quá trình chăm sóc và đồng hành cùng con mỗi ngày, chắc hẳn cha mẹ đã từng nghe đến những khái niệm như ngôn ngữ, giao tiếp, hay vận động. 

 Thế nhưng, cha mẹ có biết vận động được chia làm 2 loại là vận động thô và vận động tinh? Vận động tinh là gì? Một em bé phát triển bình thường thì các mốc phát triển vận động tinh như thế nào?  Cha mẹ hãy cùng Viện Tâm lý Giáo dục BrainCare tìm hiểu về vận động tinh trong bài viết này nhé!

 Vận động tinh là gì? 

• Hiểu một cách đơn giản, vận động tinh (fine motor skills) là khả năng trẻ sử dụng khéo léo và linh hoạt các nhóm cơ nhỏ, đặc biệt là ở bàn tay, ngón tay và mắt.
• Khác với vận động thô – liên quan đến các cơ lớn như chân, tay hoặc thân mình (thường gắn liền với các hoạt động chạy nhảy hoặc leo trèo), thì vận động tinh đòi hỏi trẻ phải tập trung và điều khiển các ngón tay một cách chính xác. Một số ví dụ điển hình của vận động tinh mà cha mẹ có thể thấy là con biết vẽ hoặc viết. 

Vì sao vận động tinh lại quan trọng đối với trẻ?

• Thứ nhất, vận động tinh tốt giúp trẻ tự tin và hòa nhập tốt hơn . Khi có kỹ năng vận động tinh tốt, trẻ có thể dễ dàng tham gia các hoạt động cùng bạn bè như xây dựng, lắp ghép mô hình hoặc chơi trò chơi nhóm. Ngược lại, nếu kỹ năng này còn yếu, trẻ có thể gặp khó khăn khi chơi cùng các bạn và dễ cảm thấy tự ti.
• Thứ hai, vận động tinh giúp trẻ phản xạ và phối hợp tốt hơn. Ví dụ, khi cầm thìa ăn, nếu cảm thấy thìa hơi trơn, trẻ sẽ biết điều chỉnh lực tay vừa đủ để không làm rơi. Cha mẹ có thể nhận thấy rằng trẻ vận động tinh chưa tốt thường vụng về, hay làm rơi đồ hoặc dễ mất tập trung.
• Thứ ba, kỹ năng vẽ và viết của trẻ cũng bắt nguồn từ vận động tinh. Khi các ngón tay linh hoạt và được kiểm soát tốt, trẻ sẽ vẽ đẹp hơn, viết dễ hơn và con cảm thấy ít mỏi tay hơn. Từ đó, con sẽ học tập hiệu quả và tự tin hơn khi đến trường. 

 Một số nghiên cứu của Thư viện Y học Quốc gia Hoa Kỳ đã chỉ ra rằng trẻ có kỹ năng vận động tinh tốt thường có thành tích học tập vượt trội hơn so với các bạn khác. 

Các mốc cơ bản trong phát triển vận động tinh ở trẻ:

• 0-12 tháng: Cầm/nắm đồ vật, chuyển đồ vật từ tay này sang tay kia, cầm nắm bằng ngón cái-ngón trỏ (nhặt đồ nhỏ)
• 1-2 tuổi: Xếp chồng 3 khối, tự xúc ăn, lật sách.
• 2-3 tuổi: Dùng kéo cắt giấy đơn giản, phối hợp hai tay tốt hơn.
• 4-6 tuổi: Cắt giấy theo đường, tô màu trong viền, vẽ người đơn giản.
• 6-7 tuổi: Viết tên, vẽ hình người chi tiết, buộc dây giày, kiểm soát bút vững vàng. 

 Xem chi tiết các mốc phát triển vận động tinh cho trẻ từ 0-7 tuổi tại phần hình ảnh

Vận động tinh của con kém hoặc chậm hơn so với mốc phát triển thông thường có tiềm ẩn nguy cơ gì? 

Vận động tinh kém không đồng nghĩa với việc con đang gặp vấn đề rối loạn phát triển, nhưng có thể đây là lời cảnh báo sớm mà cha mẹ cần đặc biệt lưu ý. Cụ thể hơn, việc con vận động tinh kém hoặc chậm hơn so với các mốc thông thường có thể là dấu hiệu cho thấy con gặp vấn đề sau đây: 

• Rối loạn phối hợp vận động (Dyspraxia):Khi cơ thể của trẻ không thực hiện đúng theo chỉ dẫn của não bộ (dù con biết rõ muốn làm gì) dẫn tới việc con viết, vẽ, cắt dán vụng về…
• Rối loạn xử lý cảm giác (SPD): Do não bộ tiếp nhận và xử lý thông tin cảm giác chưa hiệu quả, trẻ gặp khó khăn trong việc điều chỉnh lực và cử động các ngón tay, khiến vận động tinh của con chưa tốt.  Trẻ có SPD thường nhạy cảm quá mức, hoặc ngược lại ít cảm nhận được đau đớn khi va chạm mạnh hoặc vấp ngã
• Rối loạn phổ tự kỷ (ASD): Một số trẻ tự kỷ gặp khó khăn về phối hợp tay và ngón tay, nên các kỹ năng vận động tinh như xếp hình, vẽ, viết thường phát triển chậm hơn. 
• Rối loạn tăng động/giảm chú ý (ADHD): Trẻ có ADHD thường khó duy trì sự tập trung và Vì phải cố gắng nhiều để giữ tập trung, bàn tay của con dễ mỏi, khiến con nhanh chán nản và dễ bỏ cuộc giữa chừng.

 Nếu nhận thấy vận động tinh của con chưa tốt hoặc chậm trễ so với mốc phát triển thông thường, cha mẹ cần nhanh chóng đưa con đi đánh giá với các chuyên gia để có thể hỗ trợ con kịp thời! Tại Viện Tâm lý Giáo dục BrainCare, đội ngũ tiến sĩ, thạc sĩ giáo dục đặc biệt giàu kinh nghiệm đã đồng hành với hơn 10.000 gia đình trong hành trình đánh giá và hỗ trợ phát triển cho trẻ. BrainCare luôn sẵn sàng trở thành người bạn đồng hành đáng tin cậy của cha mẹ, cùng nuôi dưỡng một thế hệ trẻ em khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần.